Transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi – Cena to nie wszystko. Warunki płatności pod lupą organów podatkowych

Analizując transakcje między podmiotami powiązanymi, organy podatkowe nie ograniczają się wyłącznie do oceny wysokości wynagrodzenia. Pod uwagę brane są wszystkie elementy uzgodnień – sposób i termin płatności, ewentualne kary umowne czy inne warunki handlowe. Potwierdza to wyrok WSA w Białymstoku, z którego wynika, że wieloletnie odroczenie płatności – szczególnie bez naliczania odsetek – może skutecznie podważyć rynkowy charakter transakcji.

Jest jednak istotna informacja dla podatników: samo stwierdzenie nierynkowości warunków nie uprawnia organów do automatycznego doszacowania dochodu. Każde rozstrzygnięcie musi opierać się na właściwych przepisach i rzetelnej analizie zebranego materiału dowodowego.

Stan faktyczny – dziewięć lat bez odsetek

Sprawa dotyczyła sprzedaży nieruchomości między podmiotami powiązanymi. Umowa przewidywała płatność w dwóch ratach, jednak w praktyce strony wielokrotnie aneksowały jej warunki, przesuwając terminy zapłaty. W efekcie kupujący korzystał z niemal dziewięcioletniego odroczenia płatności, a sprzedająca spółka nie naliczyła ani nie dochodziła jakichkolwiek odsetek. Organ I instancji uznał, że spółka powinna rozpoznać przychód z tytułu należnych, lecz nieotrzymanych odsetek – w kwocie blisko 2 mln zł.

Równolegle spółka udzieliła temu samemu podmiotowi pożyczki, której termin spłaty również uległ przedłużeniu. Co więcej, naliczone odsetki były faktycznie wymagalne dopiero po kilku latach – podczas gdy w transakcjach z podmiotami niepowiązanymi karencja wynosiła od 6 do 18 miesięcy. Na tej podstawie organ doliczył do przychodów spółki dodatkowo ponad 30 tys. zł z tytułu odsetek nieotrzymanych w kontrolowanym roku.

Błąd proceduralny jako klucz do uchylenia decyzji

Sprawa nabrała nieoczekiwanego obrotu na etapie odwoławczym. DIAS uchylił decyzję organu I instancji i skierował ją do ponownego rozpatrzenia – nie dlatego, że zakwestionował ustalenia co do meritum, lecz z powodu błędu w podstawie prawnej. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach dotyczących odsetek, zamiast na regulacjach z zakresu cen transferowych. WSA przyznał DIAS rację, wskazując dodatkowo, że analiza materiału dowodowego była niewystarczająca. Skuteczne zakwestionowanie rynkowości transakcji wymaga całościowej oceny jej warunków, a nie wyłącznie kwestii odsetek.

Praktyczne wnioski

Opisana sprawa dostarcza kilku konkretnych wskazówek dla podatników zawierających transakcje z podmiotami powiązanymi. Przede wszystkim warto zadbać o to, by rynkowy poziom wynagrodzenia nie był jedynym elementem poddawanym analizie – równie istotne są terminy płatności, sposób ich realizacji oraz ewentualne zapisy o karach umownych. Warunki stosowane wobec podmiotów powiązanych powinny być spójne z tymi, które spółka oferuje kontrahentom zewnętrznym, a wszelkie zmiany w pierwotnych uzgodnieniach – odpowiednio udokumentowane i uzasadnione ekonomicznie. Wieloletnie przedłużanie terminów płatności bez racjonalnego uzasadnienia lub bez odzwierciedlenia tej okoliczności w cenie transakcji to obszar, który szczególnie przyciąga uwagę kontrolujących.

Podsumowując: nawet rynkowa cena transakcji może nie uchronić podatnika przed zarzutami ze strony organów podatkowych, jeśli pozostałe jej warunki odbiegają od standardów rynkowych.