Co zmieniło się w podatku od spadków i darowizn w 2026 roku?
Podatek od spadków i darowizn – istotne zmiany od 2026 roku
Z początkiem 2026 roku w życie weszły zmiany w ustawie o podatku od spadków i darowizn, które mogą mieć bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu podatników. Dotyczą one dwóch kluczowych kwestii: możliwości zachowania prawa do zwolnienia podatkowego mimo przekroczenia ustawowego terminu zgłoszenia oraz doprecyzowania momentu powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu. Obie regulacje mają charakter prokonsumencki i zasługują na szczególną uwagę.
Spóźnione zgłoszenie nie musi oznaczać utraty zwolnienia
Najważniejszą spośród wprowadzonych zmian jest możliwość ubiegania się o przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia SD-Z2, czyli formularza składanego przez osoby nabywające majątek od najbliższych członków rodziny.
Dotychczas obowiązywała w tym zakresie sztywna zasada: aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego przy nabyciu majątku w drodze darowizny lub spadku, nabywca musiał złożyć zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia nabycia. Nawet jednodniowe opóźnienie skutkowało utratą prawa do zwolnienia i koniecznością zapłaty podatku według stawek właściwych dla I grupy podatkowej – zamiast SD-Z2 należało wówczas złożyć zeznanie SD-3.
Od 2026 roku sytuacja wygląda inaczej. Nowy przepis – art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn – pozwala na przywrócenie wspomnianego terminu na wniosek podatnika, o ile ten uprawdopodobni, że opóźnienie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Jeśli organ podatkowy odmówi przywrócenia terminu, a sąd administracyjny uwzględni skargę podatnika, wydana wcześniej decyzja podatkowa zostaje uchylona, a postępowanie umorzone.
Oznacza to, że osoba, która z powodu choroby lub innych poważnych okoliczności nie zdążyła złożyć zgłoszenia w terminie, może niezwłocznie złożyć SD-Z2 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Urząd skarbowy oceni przedstawione okoliczności i – jeśli uzna, że uchybienie nastąpiło bez winy podatnika – przywróci mu prawo do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Nowe regulacje obejmują osoby, które nabyły majątek po 7 stycznia 2026 r., jak również tych, którym 6-miesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą.
Doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego
Druga zmiana dotyczy precyzyjnego określenia chwili, w której przy dziedziczeniu powstaje obowiązek podatkowy. Wcześniejsze przepisy posługiwały się ogólnym sformułowaniem o „chwili nabycia spadku”, co w praktyce rodziło wątpliwości interpretacyjne.
Nowelizacja wprowadza jednoznaczne rozwiązanie, wskazując, że obowiązek podatkowy przy nabyciu spadku w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą:
- uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku,
- zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia,
- wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Obowiązek podatkowy nie powstaje zatem w momencie śmierci spadkodawcy, lecz dopiero z chwilą formalnego potwierdzenia nabycia spadku – przez sąd lub notariusza. Zmiana ta ma wymiar praktyczny: podatnicy dysponują odtąd większą pewnością co do biegu terminów i więcej czasu na dopełnienie związanych z tym obowiązków.
Podsumowanie
Opisane regulacje, choć nierewolucyjne w swym charakterze, mają istotne znaczenie dla osób nabywających majątek od najbliższych. Szczególnie doniosła jest możliwość przywrócenia terminu do złożenia SD-Z2 – rozwiązanie to eliminuje dotychczasowy automatyzm, który nierzadko prowadził do nieproporcjonalnie wysokich obciążeń podatkowych wynikających wyłącznie z losowych zdarzeń, a nie z woli uchylania się od obowiązków. Ustawodawca wykazał się tym samym większą wrażliwością na realia, w jakich funkcjonują podatnicy.