Era monitoringu 24/7

Era monitoringu 24/7 – co fiskus wie o Twojej firmie, zanim jeszcze zapuka do drzwi?

Wyobraź sobie, że kontrola podatkowa w Twojej firmie de facto już trwa – tyle że bez obecności urzędnika, bez żadnego pisma i bez Twojej wiedzy. Brzmi abstrakcyjnie? To już codzienność polskiego systemu podatkowego.

Krajowa Administracja Skarbowa od lat systematycznie rozbudowuje zaplecze analityczne, które pozwala jej monitorować rozliczenia przedsiębiorców w sposób zautomatyzowany i ciągły. Skala tej zmiany jest ogromna – i wciąż rośnie. Z raportu MDDP i Konfederacji Lewiatan opublikowanego w 2025 r. wynika, że w 2024 r. aż 98% kontroli podatkowych i 94% kontroli celno-skarbowych zakończyło się stwierdzeniem nieprawidłowości. To nie przypadek – to efekt precyzyjnego typowania opartego na danych.

Skąd KAS czerpie informacje o Twojej działalności?

Paradoks tej sytuacji polega na tym, że większość danych, na podstawie których organy podatkowe budują obraz działalności przedsiębiorcy, pochodzi od samego zainteresowanego. Składane regularnie pliki JPK VAT to nie tylko obowiązek sprawozdawczy – to szczegółowy rejestr transakcji, który pozwala organom natychmiast zweryfikować, czy obie strony transakcji zaraportowały zgodne dane i czy sprzedawca rozliczył podatek należny w sytuacji, gdy nabywca odliczył VAT naliczony.

Kolejne źródła danych to m.in.:

• JPK CIT i JPK PIT – wkrótce przedsiębiorcy będą zobowiązani przekazywać szczegółowe dane rachunkowe oraz informacje dotyczące rozliczeń dochodowych, cen transferowych, a nawet umów B2B,
• KSeF – system, który stanowi jakościowy przełom: organ otrzymuje dostęp do każdej faktury VAT w czasie rzeczywistym, bez konieczności wzywania podatnika o dokumenty. Automatyczne porównywanie faktur sprzedażowych z zakupowymi, weryfikacja łańcuchów dostaw czy wykrywanie pustych faktur staje się technicznie trywialne,
• STIR – banki regularnie przekazują Szefowi KAS dane o przepływach finansowych między podmiotami gospodarczymi,
• rejestry publiczne i inne źródła – zgłoszenia rejestracyjne, sprawozdania finansowe, informacje MDR, raporty platform sprzedażowych, dane notarialne,
• Internet – aktywność przedsiębiorców w mediach społecznościowych, na forach czy blogach bywa weryfikowana pod kątem spójności z danymi przekazywanymi fiskusowi.

Jak działa maszyneria analityczna KAS?

Surowe dane to dopiero punkt wyjścia. Ich prawdziwa siła ujawnia się dopiero po przetworzeniu przez zaawansowane systemy analityczne, których KAS dysponuje kilkoma:

ARANEA to jeden z najbardziej rozbudowanych systemów – łączy dane z JPK, sprawozdań finansowych, rejestrów publicznych (KRS, CEIDG, REGON), STIR oraz informacji o transakcjach transgranicznych. Na tej podstawie buduje profile ryzyka podatników, analizuje powiązania między kontrahentami i identyfikuje nietypowe wzorce w obrocie gospodarczym. Charakterystyczna funkcja wizualizacji powiązań między podmiotami pozwala organom sprawnie wykrywać złożone struktury transakcyjne, w tym karuzele VAT.

STIR – poza rolą źródła danych – pełni funkcję narzędzia oceny ryzyka dla sektora finansowego. Na podstawie algorytmów system może wskazać rachunki wymagające szczególnej uwagi, a Szef KAS – wydać postanowienie o blokadzie rachunku bankowego. Najpierw na 72 godziny, w uzasadnionych przypadkach nawet do 3 miesięcy. Skutek jest natychmiastowy: przedsiębiorca traci możliwość dysponowania środkami.

Do codziennej pracy analitycznej służą ponadto systemy takie jak e-ORUS (analizy ogólne i szczegółowe na poziomie poszczególnych podatników), POLTAX (centralna baza deklaracji i płatności) czy ZISAR – system rejestrujący i koordynujący wszystkie podjęte czynności kontrolne wobec danego podmiotu.

Co to oznacza w praktyce?

Decyzja o wszczęciu kontroli zapada dziś w dużej mierze jeszcze przed jakimkolwiek kontaktem z podatnikiem. Organ nie musi prosić o dokumenty, by wyrobić sobie wstępną ocenę sytuacji – dane spływają do systemów KAS automatycznie i są na bieżąco analizowane. Moment, w którym przedsiębiorca dowiaduje się o zainteresowaniu organów jego rozliczeniami, to najczęściej chwila otrzymania wezwania lub upoważnienia do kontroli.

Nie oznacza to, że fiskus wie absolutnie wszystko. Dokumentacja towarzysząca transakcjom – umowy, korespondencja handlowa, zlecenia, protokoły – nadal wymaga kontaktu z podatnikiem. Jednak po jej pozyskaniu (coraz częściej telefonicznie lub mailowo) organ jest w stanie bardzo szybko uzupełnić obraz i podjąć decyzję o dalszych krokach.